Oficina de Medio Ambiente

Resumo e difución das actividades feitas pola Oficina de Medio Ambiente da Universidade de A Coruña.

Crónica: Técnicas para a eliminación de especies exóticas invasoras

Por Katia Pérez, bolseira da Oficina de Medio Ambiente da UDC

Esta actividade desenvolveuse o xoves 6 de febreiro en horario de 11 a 14h no Monte da Fraga, na que participaron 12 persoas, a maior parte delas da área de Bioloxía e con coñecementos previos no contido da actividade. María R. Lafuente, da Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galiza, ADEGA, foi a encargada de monitorizar esta actividade.

Caution: voluntariado ambiental elimiando especies invasoras!

O monte da fraga está afectado por diferentes especies de flora exótica invasora, entre elas encóntrase en abundancia Buddleja davidii e Cortaderia selloana. A Cortaderia, plumacho ou herba da pampa, foi introducida en Galicia como planta decorativa, que se estendeu e descontrolou debido á mestura de xéneros nas plantacións (a previsión só incluía a introdución de plantas femininas). Ademais foi plantada en todas as medianas das autopistas galegas. Na actualidade esta planta está moi estendida e resulta moi difícil, por non dicir case imposíbel de eliminar, sendo os principais traballos que se levan a cabo en torno a evitar a súa maior propagación e na concienciación da problemática das especies exóticas invasoras, 2º motivo da perda de biodiversidade a nivel planetario.




Técnica dos allos
Os resultados no Monte da Fraga, logo de facer cada curso académico varios chamamentos para a eliminación de EEI, empeza a facerse visíbeis e obsérvase como as poboacións de estas especies xa minguaron bastante.


Nesta xornada, alén de traballar na eliminación manual das plantas, o obxectivo principal foi a experimentación con técnicas de eliminación e/ou debilitamento das plantas, concretamente:
  • Técnica do allo nos troncos de Buddleja davidii. O procedemento consiste na introdución de varios dentes de allo no interior do tronco da planta cortado no momento, para favorecer a actuación dos compostos alelopáticos liberados polo allo na savia da Buddleja, inhibindo o crecemento de esta. Esta actuación levouse a cabo en 2 puntos localizados no mapa (abaixo).
  • Técnica da inhibición da fotosíntese en Cortaderia selloana. O procedemento consiste no tapado da planta con plástico negro evitando que lle dea a luz. Esta actuación fíxose en 3 puntos localizados no mapa (abaixo) e quedando sinalizadas con un colante explicativo.

Tamén se fixo a eliminación manual de raíz de varias unidades de Cortaderia selloana (mapa abaixo), deixando in situ as propias plantas en sentido invertido, é dicir, coas raíces en superficie para favorecer o seu secado. Combinar as dúas técnicas para a eliminación de C. selloana permitirá facer un estudo comparativo da eficacia de cada unha delas.

Voluntarios 1 - Invasora 0
Mapa da localización das invasoras no monte


Ligazóns de interese:
  • ADEGA: Asociación ecoloxista democrática, independente e sen ánimo de lucro que traballa na defensa do medio ambiente galego e global do que depende a nosa calidade de vida.
  • Monte da Fraga na UDC: un proxecto de Custodia do territorio entre o Concello da Coruña, a UDC e ONGs ambientalistas.
  • Voluntariado ambiental na UDC, organizado pola Oficina de Medio Ambiente.

Crónica da plantación participativa no Monte da Fraga.



Por Cristina Videla, bolseira da Oficina de Medio Ambiente da UDC

O pasado sábado 25 de xaneiro tivo lugar unha actividade de reforestación no Monte da Fraga, que consistiu nunha plantación de loureiros no borde superior da ladeira coa intención de facer un filtro verde. Os filtros verdes teñen a función de mellorar as condicións ambientais, como son o amortecemento de contaminación acústica e atmosférica que causa o tráfico, ademais de que as sebes conforman un refuxio de fauna, mellorando os índices de biodiversidade.



Estes terreos do Monte da Fraga pertencentes á Universidade da Coruña antigamente eran un eucaliptal, que grazas ao cambio de xestión e labouras de voluntariado estanse transformando nun espazo de lecer moi agradábel, cunha ampla variedade de especies arbóreas que axudan ademáis a reducir as emisións de CO2 á atmosfera.

A actividade iniciouse as 11:00h na Praza da Fraga, onde se reuniron as 12 persoas voluntarias e a educadora ambiental de ADEGA, María Rodríguez Lafuente.



O primeiro que se levou a cabo foi a recollida de compost na área de compostaxe da Praza da Fraga para, a continuación, realizar a plantación de 20 loureiros no Monte da Fraga empregando este abono natural. O compost utilizado procede das áreas de compostaxe da UDC, onde se xestionan os restos orgánicos dos comedores universitarios. Ademais da plantación de esta nova remesa de loureiros, aproveitouse para facer o coidado das anteriores plantacións, engadindo mais compost e eliminando as herbas de arredor.



Durante a xornada o grupo de voluntarias aproveitou para facer recollida de lixo que apareceu especialmente na beira da estrada, e formada principalmente por residuos e embalaxes plasticas.



Por último, aproveitouse para facer unha breve eliminación de especies invasoras. Unha especie é invasora aproveita as condicións de novos espazos para desenvolverse de forma vantaxosa respecto a especies autóctonas, producindo un desequilibrio nas abundancias relativas de especies e como consecuencia unha perda de biodiversidade nos ecosistemas autóctonos. Considérase unha das principais causas de perda de biodiversidade a nivel planetario, é por iso tan importante o traballo en sensibilización e eliminación. Nesta ocasión elimináronse 3 especies: Cortaderia selloana (herba da pampa), Buddleja davidii, e Cyperus papirus (papiro), este último encontrado dentro da charca.

As 14h terminou a xornada de actividade variada, na que o grupo ficou con ganas de repetir este tipo de actividades. Animamos a toda a comunidade universitaria a ficar atenta ás convocatorias de voluntariado ambiental no Monte da Fraga!!

Mais información sobre:
- Áreas de compostaxe da UDC
- Asociación ecoloxista ADEGA
- Monte da Fraga na UDC

DÍA MUNDIAL DA EDUCACIÓN AMBIENTAL




26 Xaneiro – Día Mundial da Educación Ambiental


Esta data ten orixe na Declaración da Conferencia das Nacións Unidas sobre o Medio Ambiente celebrada en Estocolmo, Suecia, en 1972, na que a ONU discutiu por primeira vez a necesidade de coidar o ambiente e salientou a importancia da educación ambiental.

A Educación Ambiental é a ferramenta básica da que dispoñen as sociedades para avanzar na superación dos graves problemas ambientais a nivel global e local. Busca unha maior conciencia ambiental das persoas e tamén dos gobernos, e participación para conservar e protexer o medio ambiente.

É importante sermos conscientes dos danos ambientais que estamos a propinarlle ao noso planeta: cambio climático, sobreexplotación dos recursos naturais, extinción de especies... e outros fenómenos que afectan tanto ambientalmente como socialmente: crises alimentarias, guerras territoriais e aumento das desigualdades.

BOAS E SUSTENTÁBEIS FESTAS DE NADAL 2019

Por Sión Kokoszko Ribas, bolseiro da Oficina de Medio Ambiente da UDC
Imaxes elaboradas por Cristina Videla e Carlota Fiaño, bolseiras da OMA



Chega o Nadal, esa data chea de reencontros, xenerosidade, gratitude, solidariedade … e, por suposto, agasallos e compras de Nadal: hoxe en día é inevitable pensar en tendas abarrotadas de persoas que buscan o detalle perfecto.

Este consumo excesivo provoca unha produción  innecesaria de residuos e un aumento da contaminación que rematan por afectar gravemente ao medio ambiente e, con el, a nós mesmos/as.

Estes excesos debidos ao consumismo, a unha cultura que pouco a pouco penetrou nas nosas mentes, facendo uso da publicidade e o marketing e provocado por un sistema que unicamente pensa nos beneficios que este poida sacar de nós, trastocando así os valores nos que nun principio se sostiñan estas festas.



Desde a OMA animámosvos a achegar un pequeno gran de area para podermos disfrutar de unhas festas sustentábeis:

§ Consume produtos locais e só aquilo que realmente necesites.
§ Non regales cousas innecesarias. Pensa mellor o teu agasallo e intenta facer algo persoal.
§ Envolve os agasallos con xornais vellos.
§ Evita o uso de pratos, cubertos e vasos de usar e tirar.
§ Non compres animais de compañía.
§ Evita o alumeado excesivo

Deste xeito, entre todos/as, podemos conseguir un mundo máis sustentable e habitable.

Hai mellor agasallo de Nadal ca un mundo menos contaminado para tod@s?

Algunhas ligazóns de interese para o consumo responsábel nas festas:

· Por un Nadal mais verde. Manual de ADEGA que inclúe consellos para que o noso comportamento nestas festas non contribúa a deteriorar o medio ambiente.

· Neste Nadal sé responsable: consume con sentidiño. Decálogo de Consumo responsable da Universidade de Vigo

E, por suposto, non nos esquecemos de desexarvos unhas moi felices festas!

BREVE CRÓNICA DO SIMPOSIO INTERNACIONAL CAMPUS SUSTENTÁBEL

“Accelerating the Implementation of Sustainable Development in Campus Activities and Programmes”

Foto 1: unha das participantes.

Foto 2: visita á área de compostaxe e explicación.
Os días 2 e 3 de decembro déronse cita na Facultade de Ciencias da Educación da UDC expertos e expertas de nacionalidades diversas para atender ao Simposio Internacional "Acelerar a implementación dun desenvolvemento sustentábel nas actividades e programas dos Campus", cos obxectivos de mostrar o traballo das universidades na sustentabilidade, de intercambiar experiencias de investigación, ensinanza e deseño de Campus Verdes, e de formar unha rede de participantes e proporcionar unha plataforma de cooperación. O Simposio, que se desenvolveu desde as 8 h do luns día 2 até as 15 h do martes día 3 con preto dun centenar de asistentes, contou con 40 presentacións temáticas desenvolvidas en dúas sesións en paralelo, dúas sesións plenarias e un obradoiro.


Foto 3: obradoiro con LEGO (workshop).

A procedencia das persoas asistentes foi de áreas variadas, entre elas contouse con importantes membros das administracións universitarias; de persoal docente e investigador; grupos de estudantado; persoal técnico de proxectos e consultoría; outras persoas interesadas no campo e relacionadas co ámbito da educación e a sustentabilidade ambiental e social. Involucráronse profesionais no ámbito do desenvolvemento sustentábel no sentido máis amplo, desde a empresa e a economía, ata a arte e a moda, a administración, a enxeñaría, o medio ambiente, as linguas e os estudos multimedia.


Foto 4: outro dos participantes.

Este amplo abano de participantes axudou a integrar enfoques cara ao desenvolvemento sustentábel dos Campus.

Foto 5: visita ao Monte da Fraga.

O evento desenvolveuse en dúas sesión simultáneas para tratar a educación para a sustentabilidade con tres orientacións diferenciadas: (1) a sustentabilidade nas actividades e instalacións dos Campus, (2) a investigación, planificación e desenvolvemento de Campus Verdes, e (3) propostas de participación nos Campus e sustentabilidade nos currículos e materias.

Foto 6: visita e explicacións doutros proxectos medio ambientais

O programa completo e detalles do transcurso do Simposio poden consultarse na páxina web oficial da Universidade de Hamburgo e na páxina web da Oficina de Medio Ambiente da UDC, a cal será actualizada próximamente con álbum de fotos e materiais audiovisuais. Tamén estarán accesibles os documentos de todas as presentación realizadas no Simposio. Unha selección das mesmas será publicada nun número especial da revista International Journal of Sustainability in Higher Education, que verá a luz en 2020.

Video resumo no noso canle de YouTubehttps://www.youtube.com/watch?v=3ngLsMClcrc

Organizado por:

  • Universidade da Coruña
  • European School of Sustainability Science and Research
  • Hamburg University of Applied Sciences Research and Transfer Centre “Sustainable Development and Climate Change Management”
  • Inter-University Sustainable Development Research Programme (IUSDRP)
  • World Sustainable Development Research and Transfer Centre

CRÓNICA DA MESA REDONDA: OPORTUNIDADES DA CUSTODIA URBANA PARA A RECUPERACIÓN DE ESPAZOS


Por David López Folgueira, bolseiro da Oficina de Medio Ambiente da UDC
Esta interesante e completa xornada desenvolveuse na mañá do 27 de novembro, en horario de 10:45 a 14:30 horas, con boa acollida, contando coa asistencia dunhas 40 persoas, completando o Salón de Actos do CICA. 
Presentáronse diversas experiencias de custodia do territorio, que consiste nunha nova corrente de custodia urbana. A custodia é un conxunto de estratexias que pretenden implicar ás persoas na conservación e o bo uso dos valores e recursos naturais, culturais e paisaxísticos.
Os obxectivos desta mesa redonda foron coñecer a custodia como ferramenta para a conservación do medio, poñer en valor o Monte da Fraga e promocionar actividades de voluntariado no mesmo. 

A experiencia de custodia de Fragas do Mandeo. Fernando Bandín, Fundación Fragas do Mandeo.

Ilustración 1, Fernando Bandín, Fundación Fragas do Mandeo.

Nesta presentación, o presidente da Fundación Fragas do Mandeo, Fernando, expuxo as problemáticas existentes na contorna das Fragas do Mandeo, como o fenómeno erosivo da corta de eucaliptais, a perda de biodiversidade (en especial a de invertebrados de auga doce) e a existencia de especias exóticas e invasoras.
A Fundación actúa baixo a figura de custodia do territorio, organizando e participando en diversas campañas como por exemplo: Campaña de reserva de anfibios, campaña Lago de Sobrado, campaña de eliminación de especies exóticas invasoras, campaña de litoral e ríos, entre outras.

A custodia do territorio: Unha ferramenta para implicar a cidadanía na conservación de espazos urbanos. Guillem Bagaria, Técnico de proxectos da Xarxa per a la Conservació de la Natura (XCN), explicou por videoconferencia en qué consiste e cómo usar esta ferramenta para a conservación do medio implicando á sociedade. 
Guillem mostrou a custodia como sistema de responsabilidade social, mais aló do ámbito administrativo, con implicación de universidades, cidadanía e propietarios/as. Seguindo o modelo de implicación cidadá. Proponse que o 45% do territorio sexa comunal ou público, sendo as administracións quen xestionen, por exemplo ca figura de custodia apoiando económicamente. 
Desde a Xarxa presentouse o exemplo de El Sat de la Foixarda, propiedade do Concello de Barcelona, espazo emblemático de 1 hectárea. É unha finca forestal cunha zona húmida interesante para a flora e fauna pero que presenta flora de especies exóticas e invasoras (EEI). Como obxectivos márcase a ordenación e limpeza do espazo, conseguir un humidal con auga de calidade todo o ano, potenciar a flora e fauna autóctona e facilitar a visibilidade exterior do espazo para un uso e participación da cidadanía. Isto conseguirase coa recuperación de espazos, a eliminación de EEI, construción de infraestruturas que faciliten a visita do lugar e facer un plan de seguimento prolongado no tempo.

Ciencia cidadá. Cosme Damián Romay. Investigador departamento de bioloxía UDC/GIBE-GN HÁBITAT.
Ilustración 2, Cosme Damián Romay Investigador departamento de bioloxía UDC/GIBE-GN HÁBITAT.

Poñendo en valor a chamada ciencia cidadá pódense obter datos moi útiles para a ciencia. Facilitar a posta en práctica e participación pública na investigación científica achegará o coñecemento da natureza a cidadanía.
Damián fixo fincapé na importancia de seguir unha metodoloxía e un rigor na toma de datos, para obter resultados de confianza. Logo, só se precisará interese e motivación para realizar as xornadas de campo. 
Unha problemática é o traballo post-campo, a análise dos datos recollidos que grazas ao uso de novas tecnoloxías e ferramentas online queda resolto. Uns exemplos citados destas ferramentas foron: Biodeversidade.eu;  Biodiversidadvirtual; Natusfera; Artportalen; Ebird; Eurobirdportal.

A posta en valor da paisaxe no campus da UDC. Cristina Fontán, profesora do Grao de Paisaxe da UDC.
Ilustración 3, Cristina García Fontán, profesora grao de paisaxe UDC.

Fíxose unha primeira análise da contorna dos Campus da Coruña, entre o castro celta e o núcleo de O Castro, e a evolución dos distintos plans parciais para o campus dende a súa concepción. Cómo foi crecendo a dimensión das propostas a como foi o resultado, dende a eliminación do río ata a intención de actuación paisaxística que ao final non se produce, e a problemática das expropiacións de terreos privados.
Móstranse os traballos feitos polo alumnado do grao de paisaxe onde destaca o interese polos camiños tradicionais e a modificación urbanística con única prioridade o tráfico rodado e esquecendo a parte social e adaptación a unha aldea preexistente. 

Monte da Fraga. Proxectos de custodia ADEGA. Ramsés Pérez e María R. Lafuente. Asociación ecoloxista ADEGA.

Ilustración 4 e 5, Ramsés Pérez e María R. Lafuente. Asociación ecoloxista ADEGA.

A custodia do territorio é una nova e crecente estratexia de conservación que compromete a donos de parcelas ou terreos coa administración, ONGs ou colectivos  a prol da conservación natural para a conservación e protección do territorio mediante contratos verbais ou escritos. Unhas das dificultades que se encontra no territorio de Galicia é a diversidade e número de parcelas con distintos propietarios, o que dificulta a actuación.
ADEGA comezou no ano 2008 con iniciativas de custodia como a de Proxecto Castieixas, Charcas con vida (para a recuperación de charcas), Proxecto Tea, Custodia fluvial do rio Ulla e o Lérez, Eira de Xoana, entre outras.
Entre todas elas detallouse o exemplo do Monte da Fraga, debido á ligazón coa UDC. A historia de este monte comezou no 2006, ano no que se talaron os eucaliptos do terreo, e a partir do que se comezaron as tarefas de restauración, desenvolvendo reforestacións con frondosas autóctonas das fragas galegas e o bosque atlántico, promovendo a educación e voluntariado ambiental, levando a investigación asociada ao departamento de Botánica da Facultade de Ciencias, entre outras. 
Na actualidade no Monte da Fraga pode seguirse un roteiro autoguiado, con códigos QR e un panel informativo, co obxectivo de promover un espazo de esparcemento para a comunidade universitaria e demais cidadanía. Conta con unha charca construída para mellorar a biodiversidade e promover a conservación de anfibios, e na área do Monte inclúese tamén unha planta piloto de depuración de augas por humidal, e unha pequena horta urbana ligada a área de compostaxe que recolle os restos do comedor da Facultade de Ciencias.
Ademais, cada ano se fan chamamentos de voluntariado para a eliminación de flora exótica invasora, para reforestacións participativas, entre outras.
As perspectivas de futuro pasan por continuar coas actividades e divulgar, aumentar o número de persoas usuarias e voluntariado e realizar proxectos de inventariado, censos e xestión dun plan de seguimento.

Natureza e sociedade: experiencias na cidade da Coruña. Andrés Pereira, GN Hábitat.

Ilustración 6, Andrés Pereira, GN Hábitat.

Dentro das actividades de GN Hábitat encontramos a xestión, coordinación e colaboración con ADEGA no Monte da Fraga, estudio e inventariado de datos históricos e a súa divulgación.
Andrés expuxo o Proxecto no entorno da Torre de Hércules, no que se desenvolven roteiros para achegar a riqueza de biodiversidade á cidadanía. O proxecto ten como principal obxectivo recuperar as zonas alteradas, especialmente por especies invasoras, mellorar as condicións naturais e a implicación da cidadanía. Para iso analízase a zona de traballo, fanse accións de xestión e coordinación e finalmente execútanse as actividades. Os resultados obtidos foron moi positivos, despois de 11 xornadas e ter actuado en localizacións distintas: 266 persoas participantes e retirada de 122,5 metros cúbicos (21.3Tn) de especies exóticas e invasoras.
Os traballos seguen continuando e precisan dun efectivo plan de control e seguemento, animando á participación nestas actividades de voluntariado, tanto de forma individual como en grupo.

Ao remate da xornada, fíxose unha posta en común, reflexionando e sintetizando o falado ao longo da mañá, que foi enriquecedora e da que xurdiron ideas de participación en conxunto entre as entidades e para desenvolver na UDC.

Ilustración 7, Reflexións e posta en común.



Ilustracións 8 e 9. Persoas asistentes á xornada, e descanso-café.

Crónica da V Semana dos Cogomelos na UDC

Por Katia Pérez, bolseira da Oficina de Medio Ambiente UDC

A semana dos cogomelos na UDC é unha actividade que leva a cabo a asociación UDCbigbang coa colaboración de profesores expertos na materia. Esta semana estrutúrase nunha preparación previa, días de exposición e identificación de exemplares e con unha saída final para aprender a como levar a cabo unha óptima recollida tanto co medio como para a nosa alimentación posterior.

Os días 25, 26 e 27 de outubro realizáronse diversas saídas para a recolección de exemplares para a exposición da semana dos cogomelos situada na facultade de ciencias no Campus da Zapateira. Os lugares de recollida foron Monte da Fraga, Aranga, Cambre, Culleredo e Guitiriz. Esta parte do traballo foi levado acabo polos membros da asociación UDCbigbang.

Foto 1: a recollida. Nota: durante a saída previa para a expo e a saída do 1-N elaborouse un listado que pasará a formar parte do catálogo de biodiversidade do Monte da Fraga. Para finalizar esta lista, reuniremos e contrastaremos os datos tomados por Ignacio Delgado e Elvira Sahuquillo, e será esta última quen os recopile e transmita á OMA.

O 28 de outubro, primeiro día da semana, realizouse a identificación tanto macroscópica como microscópica dos exemplares da man de José Antonio Díaz Núñez, Antonio Prunell e Elvira Sahuquillo, expertos en cogomelos. Identificáronse máis de 140 especies.

Foto 2: a identificación

Do 28 ao 31 de outubro colocouse a exposición de cogomelos situada no primeiro andar da Facultade de Ciencias, un total de 156 especies de macrofungos, nas que se atopaban as especies comestibles máis apreciadas como Boletus edulis, Lactarius deliciosus, Cantharellus cibarius, entre outras. Tamén fungos moi perigosos para a nosa saúde como poden ser Amanita phalloides, Amanita muscaria, Paxillus involutus, entre outras. Tódalas especies estiveron acompañadas dunha ficha que recollía o nome científico, nome común, posición taxonómica e comestibilidade.

Foto 3: a exposición

O 1 de novembro como peche da actividade fíxose unha saída ao Monte da Fraga guiada polos expertos José Antonio Díaz Núñez e Elvira Sahuquillo. A actividade durou 2 horas con normalidade e bo tempo. Foi unha saída moi didáctica na que se deron consellos clave para diferenciar algunhas especies comestibles e, sobre todo, coñecer ben os caracteres das máis perigosas. Observáronse unhas 40 especies como por exemplo: Boletus erythropus, Entoloma mengotti, Bolbitius titubans, Amanita muscaria, Russula nigricans, Laccaria amaethystina, Strophariaaurantiaca, Galerinasp, Macrolepiotaprocera, Tubariasp e Daedaleaquercin.

Crónica Climathon Galicia 2019

Por Óscar Martínez, bolseiro da Oficina de Medio Ambiente da UDC

Delegación da UDC no Climathon 2019

O Climathon Galicia 2019 desenvolveuse o 25 de outubro en horario de 10 a 22 horas, sendo polo tanto unha maratón para a aprendizaxe na problemática do Cambio Climático que na presente convocatoria levou o lema de “Cambiemos nós e non o clima”. Organizado pola Dirección Xeral de Calidade Ambiental e Cambio Climático, trátase de unha xornada enmarcada no Climate-KIC mundial, na que no presente ano se inscribiron 123 participantes.

O Climathon impártese ao mesmo tempo en todo o mundo.

A sede do Climathon Galicia foi o Centro de Estudos Avanzados en Santiago de Compostela, ao que asistiron unhas 100 persoas, procedentes principalmente das tres universidades galegas e con representación tanto de alumnado como de profesorado. Así mesmo, houbo representación de persoas que asistiron por terse inscrito de forma independente. No grupo de 11 persoas da UDC estivo representado o alumnado e o profesorado de diferentes áreas de coñecemento, desde representantes dos Comités Green Campus e Oficina de Medio Ambiente, como alumnado de titulacións científico-técnicas principalmente.

Foto grupal

Na xornada de mañá desenvolveuse a Mesa de debate I: Como comunicamos o cambio climático? Na cal participaron persoas expertas xornalistas, de ciencias do comportamento e de movementos sociais,sendo moderada pola Subdirectora Xeral de Meteoroloxía e Cambio Climático, María Luz Macho. Formación da Mesa de debate I:


    • María Cruz Ferreira, Directora Xeral de Calidade Ambiental e Cambio Climático
    • Gonzalo Fernández, experto en Ciencia do comportamento
    • Javier Valenzuela, Vicepresidente da Asoc. de xornalistas de Información Ambiental
    • Xavier Fonseca, xornalista científico de La Voz deGalicia
    • Kais Lois Baltrusch, representante de Fridays for Future Compostela

Ao remate desta Mesa de debate, producíronse intervencións espontáneas do público asistente, con diferentes puntos de vista nas intervencións, sobre todo de orixe científica, periodística e institucional. Diferenzas que tamén estiveron presentes durante o desenvolvemento dos relatorios da mesa de debate.

Na xornada de tarde desenvolveuse a Mesa de debate II: É hora de actuar. Moderada por María Cruz Ferreira e coa seguinte formación:


- Silvana Longueira, coordinadora do Plan de desenvolvemento sostible da USC
- José Manuel Viñas, propulsor de Open Science Cambree Ciencia cidadá
- Beatriz García, representante de Teachers for Future Spain
- Emma Colquhoun, representante de Nais polo Clima

Esta vez o tema foi a implementación de accións concretas que poidan mellorar a sustentabilidade, sobre todo, no ámbito da educación en centros de primaria e secundaria. Con perspectivas tanto de profesores e coordinadores como de asociacións de nais, mostraron o intenso traballo que en todos os casos se fai de forma voluntaria para actuar na problemática do cambio climático.

Durante a xornada levouse a cabo o traballo en grupos formados por sorteo, resultando en grupos heteroxéneos, co obxectivo da Elaboración de ideas innovadoras que facilitasen un cambio de conduta social que aproximase a Galicia a unha situación de territorio 100%sustentable. A dinámica de traballo organizouse do seguinte modo, completando os puntos que se mostran a continuación, para logo facer a presentación pública en 4 minutos na última hora da tarde:

1) Idea: brain storming de achegas das persoas do grupo
2) A quen se dirixe
3) Recursos
4) Obstáculos
5) Actividades a desenvolver para que se poida levar a cabo a idea

Expoñendo ideas

As ideas pasaban dende sistemas de desconto por puntos mediante clasificación dos produtos pola súa pegada ecolóxica (etiquetas por cores), internalización dos costes da incorrecta separación de residuos e ata ocio sostible coa organización de festivais de música con 0% pegada ecolóxica. Como gañadora resultou a idea “Cámbiao. Come da horta”, baseada nunha app de economía colaborativa empregada como rede de conexión para establecer relacións de troco de excedentes entre pequenos produtores agrarios, do grupo no que formou parte Óscar Martínez, integrante do noso grupo da UDC.

Na xornada fixéronse 2 pausas de café, e unha no xantar, descansos que foron proveitosos para a interacción con outras persoas participantes no evento, podendo intercambiar posturas e ideas co resto de xente que non nos tocara no grupo dunha forma máis informal.

Petiscos varios
Máis petiscos

A media tarde tivo lugar a actuación do monologuista Pedro Brandaríz, que rebaixou a tensión dos grupos de traballo e relaxou o ambiente, permitindo gozar de xeito distendido a posterior pausa para o café.

Pedro Brandaríz

Ligazóns:

CRÓNICA DO PROXECTO RÍOS: INSPECCIÓN DE OUTONO DO RÍO LAGAR

Por Sión Kokoszko Ribas, bolseiro da Oficina de Medio Ambiente da UDC

O mércores 23 de outubro tivo lugar a inspección do río Lagar, organizada pola Asociación Ecoloxista ADEGA e enmarcada dentro do Proxecto Ríos.

Este proxecto é unha iniciativa de concienciación, educación e participación cidadá en defensa dos río sde Galicia, cunha traxectoria de 15 anos recén cumpridos neste 2019.

Á inspección acudiron un grupo de estudantes do Grao de Bioloxía, así como algunhas persoas alleas e da propia Oficina de Medio Ambiente (OMA), sumando un total de 20 participantes.

O obxectivo da inspección foi principalmente formativa. Ao comezo da actividade, explicouse a metodoloxía empregada en ADEGA para inspeccionar os ríos e comprobar a situación dos seus ecosistemas. Repartíronse unhas fichas entre os participantes para recoñecemento do ecosistema de ribeira e da flora e fauna: macroinvertebrados (bioindicadores da calidade da auga), peixes, anfibios, especies invasoras.


Despois das explicacións, chegou a hora de poñerse mans a obra. Fixéronse grupos
de 4 persoas, cada grupo cunha ficha de campo, unha bandexa, varias placas de petri e pinzas. O coordinador meteuse no río (como podemos ver na foto) para a toma de mostras nas bandexas, removendo o chan coas botas e axudándose dun trueiro.


Coa axuda das pinzas, cada grupo foi retirando os restos de lama e follas da tina, descubrindo así a fauna do río. En xeral, os animais encontrados eran todos de pequeno tamaño, aínda que algúns sorprenderon pola súa forma ou por como se desprazaban.

Os principais macroinvertebrados que se encontraron foron das familias Hydropsychidae (tricóptero), Chironomidae (díptero), Planaria, Odonatos (larvas de libeliñas),e escorpións de auga, entre outros.
Unha vez identificadas as especies existentes nas mostras, fíxose unha posta en común de todo o encontrado.


Como cada especie ten unha capacidade de supervivencia distinta, ou dito de outro modo, ten unha tolerancia maior ou menor á contaminación, empregáronse estas diferenzas como indicador da calidade do río, podendo clasificar as familias de macroinvertebrados con un abano de cor desde o verde ao vermello.

O resultado foi: 2 especies clasificadas na cor verde, e 7 especies na cor amarela, correspondéndose con unha calidade da auga “Moderada” seguindo o criterio de biodiversidade de macroinvertebrados.
A continuación fíxose a análise físico-química da auga, obtendo como resultados: pH 7 (neutro, correcto polo tanto para a saúde do río), nitratos presentes en baixa concentración (aceptable dado a situación do río Lagar, urbana e entre dúas estradas).


Para finalizar, queremos agradecer a ADEGA a grande labor que realizan día a día. Esta actividade lembrounos unha vez máis a necesidade de coidar os nosos ríos.

Se queres participar nalgunha actividade coma esta, non dubides en contactar coa OMA:
oma2@udc.gal

CRÓNICA DA LIMPEZA DA PRAIA DE BENS


Por Alejandro Serantes, bolseiro da Oficina de Medio Ambiente da UDC

O pasado  venres 18 de Outubro tivo lugar unha recollida de lixo na Praia de Bens,  situada no concello de  A Coruña e coñecida popularmente por ser considerada “a porta traseira da cidade” pola grande cantidade de lixo que nela se atopa.  

BREVE NOCIÓN HISTÓRICA
Esta praia presenta unha contaminación intensa debido a que foi empregada como vertedoiro da cidade até que se construíu o vertedoiro de Bens na década dos setenta. Arredor da praia atópase a EDAR de Bens, a Refinaría da Coruña, a planta de tratamento de residuos de Nostián e unha caseta de bombas de augas fecais do concello de Arteixo.
A praia de Bens ten recibido numerosas verteduras contaminantes ao longo do tempo, algunhas delas:
- En 2005, vertéronse na praia máis de 1000 litros de gasóleo procedentes da Refinaría da Coruña.
- En 2006, a praia sufriu unha vertedura de lixo procedente da rede de saneamento de Arteixo.
- No ano 2008, os veciños denunciaron o estado da cala, que se atopaba chea de lixo.
- En 2013, operarios da planta de tratamento de lixo de Nostián ameazaron cunha folga por verteduras de lixiviados preto da praia de Bens. Ese mesmo ano produciuse unha vertedura procedente da EDAR nas inmediacións da praia.

LIMPEZA SIMULTÁNEA DE PRAIAS
Esta xornada incluíuse na VIII Limpeza de praias, que ADEGA coordina para as praias da costa galega. O obxectivo desta actividade é concienciar e sensibilizar a cidadanía sobre a problemática do lixo mariño, que afecta a todos os mares e océanos do planeta, e tamén aos galegos. Ademais de reflectir a falta dunha xestión adecuada dos residuos e dun modelo de consumo máis sostible, a problemática do lixo mariño pon en grave perigo a supervivencia dos seres vivos que habitan os océanos. A nivel mundial, cada ano 10 millóns de toneladas de lixo acaban no mar.

PROXECTO DE RECUPERACIÓN DA PRAIA DE BENS
Xunto con Mar de Fábula, desde a OMA preténdese mellorar o estado da praia de Bens, polo que se iniciou en 2018 unha serie de limpezas periódicas con voluntariado da Universidade para a sensibilización sobre a problemática do lixo mariño e coa intención de caracterizar e facer o seguemento mediante a caracterización das tipoloxías de lixo encontrados nesta praia. Esta limpeza foi a novena feita por Mar de Fábula en Bens, e a quinta na que colabora a OMA.

Nesta xornada participaron un total de 18 persoas: 14 delas voluntarixs, dous técnicos municipais de residuos, e as persoas coordinadoras de Mar de Fábula e da OMA.
Durante a presentación da xornada explicouse o procedemento de recollida con criterios ecolóxicos (facendo uso de luvas non desbotábeis e de moitas bolsas reutilizadas, coidando o pisoteo na área vexetada...) e de sensibilización para unha conciencia social de mantemento das nosas praias limpas e conservando o seu estado natural para que as xeracións futuras poidan desfrutar dos seus recursos, fauna e flora.
O tempo de recollida de lixo foi de 1 hora, reservando a última media hora para separar e clasificar o recollido nas distintas fraccións que apareceron. O resultado foi o seguinte:
Caracterización limpeza Bens 18/10/2019:
175  Palitos dos oídos

7   Aplicadores de tampóns

30  Cabichas
22  Pilas
2  Tabletas de pastillas
2  Tubos de pasta de dentes
5   Monodose (lagrimas artificiais ou oftálmicas)
58 L  Plástico grande
10 L  Plástico pequeno e microplásticos
64 L   Teas (e fías de orixe descoñecido aínda que asimilable a toalliñas) 
8 L    Outros hixienico sanitario (compresas, etc)


25L   Outro material inerte (solas de zapatos, caucho, cableados, sedais de pesca...)

Estimando en  kg segundo a "Lei de Residuos (Lei 22/2011, de 28 de xullo, de residuos e solos contaminados)" ,  tendo en conta unha densidade de 250 kg/m3 para RSU sen contabilizar a Materia Orgánica, daríanos un total aproximado de 40kg de lixo.
Hai que destacar que nesta  praia  o día 4 de Outubro xa houbo  outra limpeza por parte de Mar de  Fábula. En só dúas semanas e no curto tempo de unha hora  de traballo de 18 persoas, recoller  40 kg de lixo mostra a problemática de contaminación nesta praia.
Desde  a OMA animamos a todas as persoas interesadas a participar nestas actividades de sensibilización e voluntariado ambiental para sermos conscientes da situación e solicitar a necesidade de recuperación e coidado da calidade do medio mariño para o noso desfrute e do das xeracións vindeiras. 

Fontes
- Asociación Ecoloxista ADEGA
- Asociación Mar de Fábula
Praia de Bens,Wikipedia.
Un nuevo fallo en la estación de Arteixo causa otro vertido en Bens. Xornal La Voz de Galicia, 03 de agosto del 2006.
Una playa convertida en escombrera. Xornal La Opinión, 27.03.2008. 
Operarios de Nostián amenazan con una huelga por un vertido. Diario El Ideal Gallego, 05/02/13.